Self-Determination Theory (SDT) to teoria psychologiczna opisująca, w jaki sposób autonomia, kompetencje i relacje społeczne wspierają motywację wewnętrzną i rozwój osobisty. Opracowana przez Edwarda L. Deciego i Richarda M. Ryana, stanowi jedno z najważniejszych podejść do badań nad motywacją i dobrostanem psychicznym.

Kluczowe fakty

• Twórcy: Edward L. Deci, Richard M. Ryan
• Początek teorii: Lata 80. XX wieku
• Główne potrzeby psychologiczne: Autonomia, kompetencja, relacyjność
• Obszary zastosowania: Edukacja, praca, sport, zdrowie, psychoterapia
• Rodzaje motywacji: Wewnętrzna, zewnętrzna, amotywacja

Podstawowe założenia

SDT zakłada, że ludzie mają wrodzoną tendencję do rozwoju, jednak potrzebują odpowiednich warunków środowiskowych, aby ją realizować. Kluczowe znaczenie mają trzy uniwersalne potrzeby psychiczne:

• Autonomia: poczucie, że działania są zgodne z własną wolą.
• Kompetencja: przekonanie o skutecznym radzeniu sobie z zadaniami.
• Relacyjność: poczucie więzi i przynależności społecznej.

Struktura motywacji

Teoria wyróżnia kontinuum regulacji zachowań — od amotywacji, przez różne formy motywacji zewnętrznej (regulacja zewnętrzna, introjekcja, identyfikacja, integracja), po pełną motywację wewnętrzną. Im bardziej zinternalizowana motywacja, tym większe zaangażowanie i trwałość działania.

Zastosowania i znaczenie

SDT ma szerokie zastosowanie w praktyce: pomaga projektować środowiska nauki, pracy czy sportu sprzyjające samodzielności i zaangażowaniu. W edukacji wspiera nauczanie oparte na wyborze ucznia, w organizacjach – styl zarządzania promujący autonomię, a w terapii – podejścia oparte na wspieraniu wewnętrznej motywacji i samoregulacji.